ASHES AND DIAMONDS (POL, '56) **** IMDB
Een nationaal kunstproduct met Poolse James Dean
Twee oude verzetsmaten moeten een partijbons van de Communisten liquideren. Ze doen hun best maar ze blijken de verkeerde te pakken te hebben. Hij loopt vrolijk binnen in het hotel waar ze net zitten en ze proberen het nogmaals.
Ashes and diamonds was ooit een roman van Jerzy Andrzejewski, waar hij zelf later niet zo gelukkig mee was, omdat het eigenlijk te ver buiten de verhalen lag die hij wilde vertellen. Ironisch genoeg was het een groot succes. Dezelfde reden waarom ook verhalen als De aanslag of Brideshead revisited zo'n succes waren. Ze schetsen een 'maatschappelijk relevant onderwerp' en dat betekent altijd dat je de kunstpers in de rug hebt aangezien die altijd veel behoefte heeft aan kunst die discussies biedt over onderwerpen die een hele maatschappij interessant zouden vinden. Ze denken namelijk serieus dat dat goed is voor ons, als natie, volk.
Wat ik mis is in Ashes in diamonds is wat meer prikkelende mysterie. Deze film was een ideale film voor een generatie Polen die net de oorlog had meegemaakt. Het is een nationaal kunstproduct, geen wereldburger kunstproduct voor een filmliefhebber vijftig jaar later.
Niettemin is Ashes and diamonds interessant om te zien. De film heeft ook heel veel losgelaten van de roman in zijn poging om de eerste epische film van Polen te worden. Al meteen vallen je expressieve scènes op, waardoor je denkt: ga ik nu een misdaadfilm kijken? Wajda was dol op de destijds vernieuwende pompeuze stijl van de Amerikaanse film noir-films zoals The asphalt jungle en wilde die toepassen op zijn eigen film. Hij combineerde dat met zijn voorliefde voor symbolen (wit paard, vuurwerk) en maakte daarmee een van de eerste films in Europa met deze pompeuze stijl. En niks misdaad als achtergrond, maar een moeilijk post-oorlogsverhaal.
De film werd beroemd om de hoofdrol van Zbygniew Zybulski, die van hem een soort Poolse held à la James Dean maakte. Wajda gaf hem alle ruimte om te spelen zoals hij wilde, want: 'Er was verder in Polen geen acteur die dit zo kon.' Zybulski hield de hele film zijn favoriete zonnebril op. Het is niet dat de zon schijnt, ik geloof tenminste van niet, maar hij vond dat wel stoer.
Zybulski zet zijn karakter zo gepassioneerd neer dat je er wel voor moet vallen. Eerst is hij een naargeestige, arrogante kerel maar dankzij een dame krijgen we toch sympathie voor hem. Ik vond dat hij het perfect speelde, en ook behoorlijk vernieuwend voor die tijd, met weinig maniertjes, zoals ook juist die bril heel modern aandoet. Het subtiele spel van zijn vriendinnetje vond Wajda aanvankelijk een mislukking maar werd in de loop der jaren als voorbeeld genoemd voor hoe een dame een mysterieus karakter kan neerzetten.
Ashes and diamonds op rogerebert.com, filmtotaal.nl, filmschoolrejects.com, filmkrant.nl, cinema.nl
Naar Wilde aardbeien filmdatabase, filmtips, homepage
Naar de eerste vijf minuten uit de film