CLOWIEK Z MARMURU (POL, '77) ***** IMDB
Een brok woedende cinema over een bouwvakker
Een tv-ploeg onder de leiding van een kettingrokende dame gaat op zoek naar wat er met een bepaalde bouwvakker is geworden. Er volgt een spoor van mensen die hem gekend hebben. Vrienden, vrouw, 'de schaduw' (een vrolijke geheime dienst-medewerker op de fiets), helpen hen. Ondertussen moet zij haar chef tevreden zien te houden, en die weer de zijne.
Verhaallijnen komen en gaan in deze film; in feite kijk je naar een serie afleveringen in een film. Wat me tijdens het kijken steeds meer verbaasde, is dat deze film in de jaren zeventig in Polen gemaakt kon worden, met zijn satirische plaagstootjes. Nu er eindelijk een gaatje voor was (voor 1981 kon dit nog) leek Wajda maar meteen al zijn opgekropte woede in een film te willen stoppen. Zijn film gaat over de frustratie om geen films te mogen maken, over bureaucratie, over carrièrevrouwen die meer bereiken omdat ze knap zijn, over hoe je als communist gemaakt en gebroken kan worden (met een baksteen), over geheime diensten. En dan nog afgezien van de symboliek van het lot van de bouwvakker.
Dat is dus een brok woedende cinema. Met name de combinatie archiefbeelden versus hedendaagse beelden is imponerend. Wajda laat heel wat verbluffende ik-loop-achteruit-met-camera-opnamen zien. Interessant lichtspel. Breuken tussen komedie en speelfilm. Door het zelfvertrouwen oogt het nergens geforceerd.
Hier en daar zie je wat clichéopnamen van massa-betogingen en aankomende en vertrekkende auto's maar voor de rest heeft Czlowiek z marmuru amper een zwakke passage. Diverse malen is de film juist ook nog eens mysterieus zoals met verboden archiefmateriaal, de wedstrijd bakstenen neerleggen in acht uur, of een heel vreemd kamertje bij een kolonel.
De karakters zijn denk ik iets te ondergeschikt aan het vertoon van visuele spierballen. Daarmee wordt de carrièredame bijvoorbeeld karakterloos. Daar staat tegenover dat je steeds meer gefascineerd raakt door Butik en de zoektocht naar alle mensen om hem heen. De zoektocht is uiteraard interessanter dan de ontrafeling.
De film duurt krankzinnig lang. Je kunt deze film daarom het beste op een zondagmiddag kijken en op je in laten werken als een tijdreis. Je zal van alles zien: Nowa Huta in aanbouw, Zakopane jaren zeventig, Krakau. Voor mij zoiets een groot feest, maar da's persoonlijk, aangezien ik vijf keer naar Polen ben geweest. Niettemin: een cinematografisch pareltje.
Czlowiek z marmuru op imdb.com, variety.com, epinions.com, filmfilm.it, sensesofcinema.com
Naar Wilde aardbeien filmdatabase, filmtips, homepage