CLOWIEK Z MARMURU (POL, '77) *****
Een tv-ploeg onder de leiding van een kettingrokende dame gaat op zoek naar wat er met een bepaalde bouwvakker is geworden. Er volgt een spoor van mensen die hem gekend hebben. Vrienden, vrouw, 'de schaduw' (een vrolijke geheime dienst-medewerker op de fiets), helpen hen. Ondertussen moet zij haar chef tevreden zien te houden, en die weer de zijne. Verhaallijnen komen en gaan in deze film; in feite kijk je naar een serie afleveringen in een film.
Wat me tijdens het kijken steeds meer verbaasde, is dat deze film in de jaren zeventig in Polen gemaakt kon worden, met zijn satirische plaagstootjes. Nu er eindelijk een gaatje voor was (voor 1981 kon dit nog) leek Wajda maar meteen al zijn opgekropte woede in een film te willen stoppen. Zijn film gaat over de frustratie om geen films te mogen maken, over bureaucratie, over domme carrièrevrouwen die meer bereiken omdat ze knap zijn, over hoe je als communist gemaakt en gebroken kan worden (met een baksteen), over geheime diensten.
Dat is dus een brok woedende cinema en dat leverde flink wat passie en durf op. Met name de combinatie archiefbeelden versus hedendaagse beelden is imponerend. Wajda laat heel wat verbluffende ik-loop-achteruit-met-camera-opnamen zien. Interessant lichtspel. Ongewone breuken tussen komedie en speelfilm.
Hier en daar zie je wat clichéopnamen van massa-betogingen en aankomende en vertrekkende auto's maar voor de rest heeft Czlowiek z marmuru amper een zwakke passage.
Diverse malen is de film ook nog eens mysterieus zoals met verboden archiefmateriaal, de wedstrijd bakstenen neerleggen in acht uur, of een heel vreemd kamertje bij een kolonel. Een beetje Citizen Kane-achtig.
Ondanks de lengte blijft de film toch karig over de karakters in de film. Daarmee wordt de carrièredame bijvoorbeeld potsierlijk maar daar staat tegenover dat je steeds meer gefascineerd raakt door Butik en de zoektocht naar alle mensen om hem heen.
De film duurt krankzinnig lang. Je kunt deze film daarom het beste op een zondagmiddag kijken en op je in laten werken als een tijdreis. Je zal van alles zien: Nowa Huta in aanbouw, Zakopane jaren zeventig, Krakau. En dan meteen het vervolg, Czlowiek z zelaza, erachteraan kijken.
Czlowiek z marmuru op imdb.com, variety.com, epinions.com, filmfilm.it, filmref.com, swimming.com, sensesofcinema.com