THE GREAT DICTATOR (VS, '40) **** IMDB
Woede-uitbarsting gegoten in venijnige humor
Führer Hynckl knort, eet heel agressief bananen, speelt met een wereldbol, schreeuwt onverstaanbaar. Samen met Benzini Napaloni gooit hij met eten vanwege een stomme ruzie. Dit is nou de grote dictator volgens Charles Chaplin.
Natuurlijk is die spot behoorlijk zwaar satirisch op de hand. Nu Hitler al vijftig jaar niet meer bestaat, is het makkelijk films als Der untergang te maken, maar destijds was hij een man die half Europa in zijn bezit had en wiens untergang nog heel ver weg leek.
Aan de andere kant weet Chaplin wel al in 1940 subtiel te voorspellen dat de joden weinig goeds staat te wachten in het verhaal van de joodse kapper, wat ik een sterke verhaallijn vond, een fijnzinnige kanttekening bij de zware spot.
De film schetst slechts een moment in de oorlog: 1939/1940, en zo moet je het zien, als een grote woede-uitbarsting, gegoten in venijnige humor. Een van de fenomenen die toen bekend waren, de speeches voor groot publiek, zijn denk ik daarom de beste parodieën van de film.
Als woede-uitbarsting is het erg geslaagd maar toch vind ik het niet het tijdloze komische meesterwerk over dictators waar ik op hoopte. Het gebekvecht van Hynkel met Napaloni/Mussolini vond ik bijvoorbeeld niet interessant genoeg voor een echt verpletterende komedie.
Opmerkelijk is dat The great dictator schijnbaar lange tijd de enige film was die zich opwond over nazi's. Pas later zijn films als The pianist, ODESSA file en Schindler's list gemaakt. Een kluchtige variant van Hitler heb ik nooit meer gezien maar dat ligt natuurlijk gevoelig. Ik herinner me slechts een passage in Full frontal en natuurlijk de musical van Mel Brooks in The producers, en Schtonk! gaat er een beetje over.
Onlangs was er veel ophef over een komische Hitlerfilm in Duitsland. Gelukkig zijn de hoeders van de goede smaak er dan altijd als de kippen bij! (Maar waar zijn ze bij het waarschuwen tegen waardeloze films als Ghosts of Mars?)
The great dictator op variety.com, dvdclassik.com, movie2movie.nl, nrc.nl, cinema.nl, rogerebert.com
Naar Wilde aardbeien filmdatabase, filmtips, homepage