PLAY TIME (FR, '67) ****
Meneer Hulot heeft een afspraak met iemand maar dat gaat helemaal mis door de ongemakken van de moderne tijd. Mensen praten half-Engels, kijken naar televisie terwijl er bezoek is, er is overal lawaai, en alles draait om consumptie. Zonder dat de film nou pessimistisch is. Het is meer sarcastisch. 'Alles wat een mens tot individu maakt, is weggepoetst', schrijft de Filmkrant treffend. Vooral de restaurantscène is een voorbeeld van hoe je vrolijk allerlei ellende kan beschrijven.
Welke film uit '67 heeft een hoofdpersoon die de hele film niets zegt en geen echt verhaal? Welke film maakt zo gehakt van het rare idee dat scènes nooit lang mogen duren? Welke film begint op een manier dat films nooit beginnen? En welke film laat zo duidelijk zien dat het sociale leven tegenwoordig (1967) maar een doffe ellende is met al die onpersoonlijk gebouwen?
Zulke moedige films hebben bijna altijd wel invloed op de filmgeschiedenis. Je ziet invloeden op een hele reeks films, van The party (één jaar later), Brazil (1985), After hours (1985), tot Hukkle (2002). David Lynch schijnt gezegd te hebben dat zijn werk een aaneenschakeling is van Tati-citaten. De ironie is dat Tati failliet ging door deze film.
Het verhaal in Play time is een kapstok voor de licht humoristische sfeerbeelden, die diep uit Tati's 'moderne' ergernissen komen. Die ergernissen stammen uit de jaren zestig maar ze gelden nu eigenlijk ook nog. De glazen gebouwen zijn niet te tellen, er zijn meer auto's gekomen, overal hoor je lees je Engels, en iedereen heeft de televisie altijd aan. Tati's architectonische, functionele nachtmerries zijn allemaal uitgekomen. Zonet nog is hier in Den Haag een krankzinnig 'cineplex' verrezen, met roltrappen en deuren op de vreemdste plaatsen, waar meneer Hulot nog veel plezier aan had beleefd.
Je moet je realiseren bij het kijken dat Play time geen komedie is maar een kunstwerk. Maar met bewondering kijken is lastig vol te houden. De technieken zijn ongelooflijk knap, zoals het geluid, maar daar staat wel tegenover dat je je soms door de film heen moet ploegen, zoals bij de restaurantscène. Je mist dan toch iets menselijks, een gesprek of een emotie, waar je je als argeloze kijker aan vast kunt houden.
Zelden zag je iemand zo oncompromisloos de film maken die hij graag wilde maken.
Play time op imdb.com, dvdsavant.com, criterionconfessions.com, spinningimage.com, cinema.nl, filmkrant.nl, reel.com